နိဒါန်း - နှလုံးကြွက်သားသည် အောက်ဆီဂျင်ကို မည်သို့ ရရှိသနည်း။ (How Does Heart Muscle Get Oxygen?)
လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် နှလုံး (Heart) သည် တစ်သက်တာလုံး မနားတမ်း အလုပ်လုပ်နေရသော အရေးပါဆုံး ကြွက်သားအင်္ဂါတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နှလုံး၏ အခန်းများအတွင်း၌ အောက်ဆီဂျင်ကြွယ်ဝသော သွေးများ အဆက်မပြတ် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေသော်လည်း နှလုံးကြွက်သားနံရံ (Myocardium) သည် အလွန်ထူထပ်သောကြောင့် အတွင်းဘက် အခန်းများထဲရှိ သွေးများမှ အောက်ဆီဂျင်နှင့် အာဟာရဓာတ်များကို တိုက်ရိုက် စိမ့်ဝင်ရယူခြင်း (Diffusion) မပြုလုပ်နိုင်ပါ။
ထို့ကြောင့် နှလုံးကြွက်သားဆဲလ်များ သက်ရှိထင်ရှားရှိပြီး ဆက်လက်ညှစ်ထုတ်နိုင်ရန်အတွက် သီးသန့်သွေးကြောစနစ်ဖြစ်သော coronary circulation (နှလုံးသွေးကြောစနစ်) က သွေးနှင့် အောက်ဆီဂျင်ကို တိုက်ရိုက် ထောက်ပံ့ပေးရပါသည်။
Coronary Circulation (နှလုံးသွေးကြောစနစ်) ၏ အခန်းကဏ္ဍ
နှလုံးကြွက်သား (Cardiac muscle) သည် အဆက်မပြတ် ကျုံ့/ဆန့် လှုပ်ရှားနေရသဖြင့် အောက်ဆီဂျင်နှင့် စွမ်းအင် (ATP) ကို မြင့်မားစွာ လိုအပ်ပါသည်။ ဤလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် အောက်ပါ သွေးကြောများက တာဝန်ယူပါသည် -
- Coronary Arteries (နှလုံးသွေးလွှတ်ကြောများ): ဤသွေးကြောများသည် ပင်မသွေးလွှတ်ကြောမကြီး (Aorta) ၏ အရင်းပိုင်းမှ စတင်ဖြာထွက်ပြီး နှလုံးကြွက်သားနံရံများဆီသို့ အောက်ဆီဂျင်ကြွယ်ဝသော သွေး (Oxygenated Blood) များကို တိုက်ရိုက် ပို့ဆောင်ပေးပါသည်။
- Coronary Veins (နှလုံးသွေးပြန်ကြောများ): နှလုံးကြွက်သားဆဲလ်များက အောက်ဆီဂျင်ကို အသုံးပြုပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာသော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နှင့် အညစ်အကြေးပါဝင်သည့် အောက်ဆီဂျင်မဲ့သွေး (Deoxygenated Blood) များကို ပြန်လည်စုစည်းကာ Coronary Sinus မှတစ်ဆင့် နှလုံး၏ ညာဘက်အထက်ခန်း (Right Atrium) ထဲသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးပါသည်။
Pulmonary Circulation (အဆုတ်သွေးလှည့်စနစ်) နှင့် ကွဲပြားပုံ
ဇီဝဗေဒ လေ့လာရာတွင် ကျောင်းသားများ မကြာခဏ မှားယွင်းတတ်သော အချက်မှာ Coronary Arteries နှင့် Pulmonary Arteries တို့၏ လုပ်ဆောင်ချက် ကွာခြားမှု ဖြစ်ပါသည် -
၁။ Pulmonary Arteries ၏ အဓိကတာဝန် (Role of Pulmonary Arteries)
Pulmonary Arteries (အဆုတ်သွေးလွှတ်ကြောများ) သည် နှလုံးကြွက်သားဆီသို့ သွေးပို့ဆောင်ပေးခြင်း မဟုတ်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့မှ ပြန်ရောက်လာသော အောက်ဆီဂျင်မဲ့သွေး (Deoxygenated blood) များကို နှလုံး၏ ညာဘက်အောက်ခန်း (Right Ventricle) မှတစ်ဆင့် အဆုတ် (Lungs) သို့ ပို့ဆောင်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆုတ်အတွင်းရှိ လေအိတ်ငယ်များ (Alveoli) တွင် ဓာတ်ငွေ့ဖလှယ်ပြီးမှသာ သွေးထဲသို့ အောက်ဆီဂျင် အသစ်ပြန်လည် ရောက်ရှိလာပါသည်။
၂။ သွေးကြော အခေါ်အဝေါ် သဘောတရား (Artery vs. Vein)
ဇီဝဗေဒတွင် သွေးကြောများကို အောက်ဆီဂျင် ပါဝင်မှုအပေါ် မူတည်၍ ခေါ်ဆိုခြင်း မဟုတ်ဘဲ သွေးစီးဆင်းရာ ဦးတည်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ခေါ်ဆိုပါသည် -
- Artery (သွေးလွှတ်ကြော): နှလုံးမှ အပြင်ဘက်သို့ သွေးကို သယ်ဆောင်သွားသော သွေးကြောများ (Carries blood away from the heart)။
- Vein (သွေးပြန်ကြော): ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများမှ နှလုံးဆီသို့ သွေးကို ပြန်လည်သယ်ဆောင်လာသော သွေးကြောများ (Carries blood towards the heart)။
ထို့ကြောင့် Pulmonary Artery သည် နှလုံးမှ အဆုတ်ဆီသို့ သွေးသယ်ဆောင်သွားသဖြင့် "Artery" ဟု ခေါ်သော်လည်း၊ ၎င်းသယ်ဆောင်သောသွေးမှာ အောက်ဆီဂျင်မဲ့သွေး (Deoxygenated blood) ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
အဓိက သွေးကြောများ နှိုင်းယှဉ်ချက် ဇယား (Comparison Table)
| သွေးကြော (Blood Vessel) | စတင်ရာနေရာ (Origin) | သွားရာနေရာ (Destination) | သွေးအမျိုးအစား (Blood Type) | အဓိက လုပ်ဆောင်ချက် (Function) |
|---|---|---|---|---|
| Coronary Arteries | Base of Aorta | နှလုံးကြွက်သား (Cardiac Muscle) | Oxygenated ($O_2$ ကြွယ်ဝ) | နှလုံးကြွက်သားဆဲလ်များသို့ အောက်ဆီဂျင်နှင့် အာဟာရ ထောက်ပံ့ပေးခြင်း |
| Pulmonary Arteries | Right Ventricle (ညာဘက်အောက်ခန်း) | အဆုတ် (Lungs) | Deoxygenated ($\ce{O_2}$ နည်းပါး) |
ဓာတ်ငွေ့ဖလှယ်ရန် အဆုတ်သို့ သွေးပို့ဆောင်ပေးခြင်း |
| Pulmonary Veins | အဆုတ် (Lungs) | Left Atrium (ဘယ်ဘက်အထက်ခန်း) | Oxygenated ($O_2$ ကြွယ်ဝ) | အောက်ဆီဂျင်ရရှိပြီးသော သွေးများကို နှလုံးဆီသို့ ပြန်ပို့ပေးခြင်း |
| Coronary Veins | နှလုံးကြွက်သား (Myocardium) | Coronary Sinus → Right Atrium | Deoxygenated ($O_2$ နည်းပါး) | နှလုံးကြွက်သားမှ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းနှင့် သွေးဟောင်းများကို ပြန်လည်စုစည်းခြင်း |
ဆေးပညာဆိုင်ရာ အရေးပါမှု (Clinical Relevance)
Coronary Circulation စနစ်ကို နားလည်ခြင်းသည် နှလုံးရောဂါဆိုင်ရာ အခြေခံသဘောတရားများအတွက် အလွန် အရေးကြီးပါသည် -
- Coronary Artery Disease (CAD - နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ): Coronary arteries အတွင်း အဆီနှင့် ဂျီးများ ပိတ်ဆို့လာပါက နှလုံးကြွက်သားဆီသို့ သွေးနှင့် အောက်ဆီဂျင် ရောက်ရှိမှု နည်းပါးသွားသည်။
- Angina Pectoris (ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း): နှလုံးကြွက်သားဆီသို့ အောက်ဆီဂျင် လုံလောက်စွာ မရောက်ရှိသည့်အခါ ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားရသည်။
- Myocardial Infarction (Heart Attack - နှလုံးရပ်တန့်ခြင်း/နှလုံးကြွက်သားပုပ်ခြင်း): Coronary artery တစ်ခုလုံး လုံးဝ ပိတ်ဆို့သွားပါက သက်ဆိုင်ရာ နှလုံးကြွက်သားဆဲလ်များ အောက်ဆီဂျင်ပြတ်လပ်ပြီး သေဆုံးပျက်စီးသွားနိုင်သည်။
အနှစ်ချုပ် မှတ်သားဖွယ်ရာများ (Summary)
- နှလုံးကြွက်သား (Cardiac muscle) သို့ အောက်ဆီဂျင်နှင့် အာဟာရကို Coronary Arteries များကသာ တိုက်ရိုက် ထောက်ပံ့ပေးသည်။
- Pulmonary Arteries သည် နှလုံးကြွက်သားဆီသို့ သွေးပို့ခြင်း မဟုတ်ဘဲ ဓာတ်ငွေ့ဖလှယ်ရန်အတွက် အဆုတ်ဆီသို့သာ သွေးပို့ဆောင်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
- နှလုံးသည် ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးအတွက် သွေးညှစ်ထုတ်ပေးသည့် အဓိကပန့် (Pump) ဖြစ်သကဲ့သို့ ၎င်းကိုယ်တိုင် အလုပ်လုပ်နိုင်ရန်အတွက် သီးသန့် Coronary Circulation စနစ်ကို အားထားရပါသည်။
Youtube: https://youtu.be/PTul7ATXfnY?si=L7vSHNpTrQIR0zkN
